Δευτέρα, 16 Νοεμβρίου 2015

Δευτέρα, 26 Οκτωβρίου 2015

Amanita muscaria












Μία απόπειρα προσέγγισης και παρουσίασης της γοητείας του τοξικού αμανίτη μυγοκτόνου, (Amanita muscaria) όπως τον συναντήσαμε στα Ευρυτανικά δάση.

Σάββατο, 12 Σεπτεμβρίου 2015

Κουκουβάγιες και "γλαύκες".


Η κουκουβάγια είναι το γνωστότερο μέλος της οικογένειας των γλαυκιδών. Το επιστημονικό της όνομα (Athene noctua = Αθηνά η νυκτία) το χρωστάει στην σύνδεσή της, ως σύμβολο, με την γλαυκώπιδα Αθηνά Παλλάδα, προστάτιδα της γνώσης και της σοφίας και στην συνήθειά της να κυνηγάει την νύχτα.  Αλλά δεν ήταν πάντοτε έτσι. Από την αρχαιότητα ακόμα δεισιδαίμονες ομάδες ανθρώπων την συνέδεσαν με προλήψεις κακοτυχίας και δυσοίωνων γεγονότων (Θεόφραστος 4ος αιώνας π.χ & Αιλιανός 2ος αιώνας μ.χ). Στα χρόνια που ακολούθησαν την σίγαση του αρχαίου Ελληνικού πνεύματος η κουκουβάγια φορτώθηκε με όλες τις άδικες προλήψεις και παρανοήσεις που η άγνοια επέβαλε στους ανήμπορους και τρομαγμένους ανθρώπους που προσπαθούσαν μάταια να προφυλαχτούν από τα μύρια κακά των στερημένων τους ζωών. Είναι γνωστή η φράση - κατάρα «να λαλήσουν κουκουβάγιες στο σπίτι του» που επιβίωσε ως τις μέρες μας σε αρκετά χωριά της υπαίθρου και υποδηλώνει το ξεκλήρισμα του η των εχθρών αυτού που την ξεστόμισε.


Αργυρό τετράδραχμο (αρχαϊκού τύπου) 520 - 510 π.χ.

Όμως οι Αθηναίοι είχαν αποφασίσει και ήδη από τον 6ο π.χ αιώνα στα νομίσματα της πόλης, λίγο μετά την εποχή του Πεισίστρατου άρχισαν να τιμούν την προστάτιδα Αθηνά και το σύμβολό της, την γλαύκα. Αλεπάλληλες κοπές και τύποι στολίζουν τα μουσεία όλου του κόσμου από την πρώτη αρχαϊκή γλαύκα μέχρι και την Ρωμαϊκή κατάκτηση (εποχή Αυγούστου). Το Αθηναϊκό τετράδραχμο αποτέλεσε για αιώνες το πιο αξιόπιστο και σταθερό νόμισμα σε όλη την Μεσόγειο και όχι μόνο.
Αξίζει να αναφερθεί ένα ιστορικό συμβάν που μαρτυράει την δύναμη του χρήματος και την αποτυχία όσων, ρομαντικών ίσως, προσπάθησαν να αντισταθούν στην γοητεία και την αναπόφευκτη διαφθορά των ανθρώπινων συνειδήσεων που αυτό προκαλεί:
Η Σπάρτη από την εποχή ακόμα του Λυκούργου έθεσε περιορισμούς στην κυκλοφορία του χρήματος για να προφυλάξει τους πολίτες από την φιλοχρηματία και τα δεινά της. Όμως αυτό δεν κράτησε πολύ. Με την λήξη του Πελοποννησιακού πολέμου ο Λύσανδρος μαζί με τα άλλα λάφυρα έστειλε στην πόλη του και σακιά γεμάτα ασημένια τετράδραχμα. Ο στρατηγός Γύλιππος που ανέλαβε την μεταφορά ενέδωσε στον πειρασμό και ξηλώνοντας από κάτω τα σακιά τα «ξαλάφρωσε» και έκρυψε τα κλοπιμαία στα κεραμίδια του σπιτιού του. Δυστυχώς όμως γι’ αυτόν στο κάθε σακί υπήρχε και «δελτίο αποστολής» και οι έφοροι με τον Λύσανδρο άρχισαν να αναζητούν τον δράστη. Ένας υπηρέτης του Γύλιππου δεν άντεξε στις ανακρίσεις και μαρτύρησε ότι «πολλές γλαύκες κούρνιαζαν στα κεραμίδια του αφέντη του». Ο Γύλιππος τιμωρήθηκε αλλά ο τελευταίος πυρήνας αντίστασης στην ισοπεδωτική δύναμη του χρήματος είχε ήδη συνθηκολογήσει!

Αργυρό δεκάδραχμο, γνωστό ως δεκάδραχμο του Μαραθώνα (467 π.χ).

Αργυρό τετράδραχμο (440 - 420 π.χ.)

Αντίγραφο αργυρού τετράδραχμου του τέλους του 5ου αιώνα σε σύγχρονη  απόδοση.


Χρυσός Αθηναϊκός στατήρας του 294 π.χ. Για την κοπή αυτή χρειάστηκε να λιώσουν τα πολύτιμα αφιερώματα του Παρθενώνα.

Η κυκλοφορία του Αθηναϊκού νομίσματος και μερικές από τις απομιμήσεις - παραχαράξεις του 
(από το βιβλίο: Το χρήμα - Τα μάτια της ανακάλυψης)

Νομίσματα των 5 & 10 λεπτών (με κοινό οπισθότυπο) του νεότερου Ελληνικού κράτους. Γεώργιος Α΄, εποχή Βαλκανικών πολέμων.

Νόμισμα της μιας δραχμής του 1973, της δικτατορίας των συνταγματαρχών.

Σάββατο, 9 Μαΐου 2015

Conium maculatum & το "Κείων νόμιμον"

Το "κώνειο το πιτσιλωτο" είναι μεγάλο διετές φυτό, μέχρι 2 μέτρα ψηλό, με λευκά άνθη, της οικογένειας των σκιαδανθών (Umbelliferae) ιδιαίτερα τοξικό με βαρειά, άσχημη μυρωδιά.Οι βλαστοί του είναι κούφιοι με κάθετες αυλακώσεις και εμφανίζουν χαρακτηριστικές πορφυρές κηλίδες.Τα φύλλα του είναι πτεροσχιδή μέχρι τέσσερες φορές και ο αριθμός των ακτίνων στα σκιάδια από 10 μέχρι και 20.

Ζει σε άκρες χωραφιών και σε σκουπιδότοπους στις περισσότερες περιοχές της χώρας μας.

Η ουσία που καθιστά το φυτό τόσο επικίνδυνο είναι το αλκαλοειδές κωνεΐνη. Λίγες σταγόνες της ουσίας αυτής επιφέρουν τον θάνατο ζώων αν τοποθετηθούν σε ανοιχτή πληγή. Η κατάποση κωνείου από ανθρώπους προκαλεί ανώδυνο θάνατο σύμφωνα με αρκετές μαρτυρίες.

Οι Αθηναίοι το χρησιμοποιούσαν για την θανατική εκτέλεση των καταδικασμένων από τον Άρειο Πάγο με πιο γνωστή την περίπτωση της θανάτωσης του Σωκράτη.

Σήμερα θεωρείται φαρμακευτικό φυτό για πολλές παθήσεις, κυρίως δερματικές , όμως απαιτείται τεράστια προσοχή στην χρήση η οποία πρέπει να είναι πάντα εξωτερική (καταπλάσματα, αλοιφές) και μόνο!!

Ο Διοσκορίδης περιγράφει το φυτό σαν “αδυνατίζον” , “παυσίπονον” και “τερματίζον την ζωήν”.
Ο Πλίνιος προσθέτει ότι “το κώνειον είναι μεν μισητόν αλλά προσφέρει και πολύτιμες υπηρεσίες σε πολλούς ανθρώπους”.
Ο Θεόφραστος αναφέρει ότι στην Κέα φύτρωνε άφθονο και καλής ποιότητας κώνειο του οποίου οι Κείοι αρχικά ξέραιναν και έτριβαν τα φύλλα και την ρίζα και χρησιμοποιούσαν αυτή τη σκόνη ανακατεμένη με νερό. Τον ίδιο τρόπο παρασκευής του δηλητηρίου αναφέρει και ο Πλάτων περιγράφοντας τις τελευταίες στιγμές του Σωκράτη.
Αργότερα στην Κέα, πάντα κατά τον Θεόφραστο, ξεφλούδιζαν την ρίζα του φυτού, την έκοβαν φέτες και την μούλιαζαν στο νερό το οποίο στην συνέχεια έπιναν για να έχουν γρήγορο και ανώδυνο θάνατο.



Στην Κέα λοιπόν από τον 4ο προχριστιανικό μέχρι και τις αρχές του 1ου μ.χ αιώνα έχουμε γραπτές πληροφορίες για ένα τοπικό έθιμο το οποίο επέβαλε σε υπέργηρα άτομα η ανίατα ασθενείς να δίνουν εκούσια τέλος στη ζωή τους πίνοντας κώνειο.

“Κατέβηκα στον Άδη πίνοντας από τα κύπελλα των Κείων” μας πληροφορεί ο ποιητής Μελέαγρος, ενώ ο Μένανδρος επικροτεί αυτή τη συνήθεια αφού “είναι προτιμότερο όταν κάποιος δεν μπορεί να ζει με αξιοπρέπεια να μην ζει καθόλου”. Αλλά και ο Στράβων μας παραδίδει ότι νόμος (άγραφος, έθιμο; ) υποχρέωνε τους Κείους πάνω των εξήντα χρόνων να κάνουν χρήση του κώνειου..

Η τελευταία μαρτυρία εφαρμογής του εθίμου χρονολογείται στα 27 μ.χ. και μας παραδίδεται από τον Βαλέριο Μάξιμο ο οποίος υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της αυτοχειρίας μιας εύπορης γηραιάς κυρίας στην Ιουλίδα. Γράφει: “Τότε κάποια κυρία της ανώτερης τάξης, ήδη ενενηκοντούτης και με πλήρη σωματική επάρκεια και πνευματική διαύγεια, κάλεσε τον στρατηγό να παρακολουθήσει τον εκούσιο θάνατό της. Αφού έκανε απολογιαμό της ζωής της και ευχήθηκε σε παιδιά και εγγόνια προσευχήθηκε στον ψυχοπομπό Ερμή και ήπιε το κώνειο. Συνέχισε να συζητά με τους παρευρισκομένους και να διηγείται τις συνέπειες του θανατηφόρου ποτού. Τους εξηγούσε πως πάγωναν τα μελη της από τα πόδια προς τα πάνω και όταν ένιωσε ότι μουδιάζουν τα σπλάχνα της και ότι άρχισε να παραλύει η καρδιά της ζήτησε από τις κόρες της να της κλείσουν τα μάτια”.

Και ο Αιλιανός επιβεβαιώνει την επισημότητα των τελευταίων στιγμών των Κείων γερόντων οι οποίοι συνήθιζαν να στεφανώνονται σαν να επρόκειτο για συμπόσιο η επίσημη θυσία και να πίνουν το κώνειο όλοι μαζί.


Έχουν επιχειρηθεί διάφορες προσεγγίσεις, από την αρχαιότητα ακόμα, για τις ρίζες και τους λόγους αυτής της πρακτικής αλλά η πραγματική αιτία υιοθέτησης αυτού του εθίμου – νόμου παραμένει ιστορικό μυστήριο.





Πηγές:

Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος – Larousse – Britannica.

Αντώνη Αλιμπέρτη: Βότανα της Κρήτης.

7 ημέρες της Καθημερινής: Φαρμακευτικά & αρωματικά φυτά. (άρθρο της Λίνας Μενδώνη).

Έλμουτ Μπάουμαν: η ελληνική χλωρίδα.